အိုင်ဝေဝေ စကားဝိုင်း
26th June
အင်ဒရူး ဆိုလမွန် ✍️
မီဒီယာအကြောင်း နည်းနည်းပြောပြပါ။ ခင်ဗျားအဖေက ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့တယ်။ခင်ဗျားမှာလည်း ထူးခြားတဲ့ စာပေလက်ရာတွေ ရှိတယ်၊ ဒါဟာ ကဗျာတစ်မျိုးတည်းမဟုတ်ဘဲ၊ အခုလူထုကြားမှာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စုဆောင်းပြီး ဖြန့်ဝေနေတဲ့ ဆိုရှယ်မီဒီယာပေါ်က ခင်ဗျားရဲ့ တွစ်တာပို့စ်တွေလည်း ပါဝင်တယ်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှာ ကျွန်တော် ခင်ဗျားရဲ့ လက်ရာတွေကို စသိခဲ့တဲ့အခါ၊ ခင်ဗျားဟာစာရေးဆရာတစ်ဦးအနေနဲ့မဟုတ်ဘဲ အနုပညာရှင်တစ်ဦးအနေနဲ့ပဲ ဖြစ်ခဲ့တယ်၊ သာမန်အားဖြင့်၊ အက္ခရာစနစ်ကို အသုံးပြုတဲ့ စနစ်နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ရင်၊ စာလုံးအခြေပြု စနစ်တစ်ခုမှာ အနုပညာတစ်ခုချင်းစီနဲ့ ဘာသာစကားအကြား ဆက်ဆံရေးဟာ သမိုင်းကြောင်းအရ ကွဲပြားခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့်ခင်ဗျားဟာ ရုပ်ပုံအနုပညာနဲ့ စာသားကြား ရှေ့တိုးနောက်ငင် ပြောင်းလဲလုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့တယ်။ ဒေါ်နယ် ဂျဒ်တောင်မှ ခင်ဗျားလုပ်နိုင်ခဲ့တဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို အားကျမှာ သေချာပါတယ်။ အခု ခင်ဗျားဟာ Human Flow ဆိုတဲ့ ရုပ်ရှင်တစ်ကားကို ရိုက်ကူးခဲ့တယ်၊ ဒီရုပ်ရှင်ဟာ ထူးခြားတဲ့ ရုပ်ရှင်တစ်ကားဖြစ်တယ်လို့ ကျွန်တော်ပြောရမယ်။ မီဒီယာအကြောင်း ပြောပြပါ။
အိုင်ဝေဝေ 🍎
ကျွန်တော်ထင်တာက အနုပညာရှင်တစ်ဦးရဲ့ တကယ့်အလုပ်ကတော့ မီဒီယာနဲ့ ဘာသာစကားကြားက ရုန်းကန်မှုပါ။ ကျွန်တော့်အတွက်ကတော့ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ဗဟုသုတကို အသုံးပြုပြီး ဘာသာစကားရဲ့ မတူညီတဲ့ အလားအလာတွေကို တူးဖော်ရတဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ခရီးတစ်ခုပါ။ ဘာသာစကားဟာ စာရေးတဲ့အခါမှာ အရေးကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ ကျွန်တော့်အဖေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ငယ်ရွယ်စဉ်မှာ ကျွန်တော်ဟာ သူ့ရဲ့ စာအုပ်စင်ပေါ်မှာ ကဗျာစာအုပ်တွေကို တွေ့ခဲ့တယ်။ အဲဒီစာအုပ်တွေကို တကယ်နားမလည်နိုင်သေးတဲ့အချိန်မှာတောင်၊ သူတို့ရဲ့ ဒီဇိုင်းနဲ့ စက္ကူရဲ့ အနံ့ကို ကျွန်တော်ကြိုက်ခဲ့တယ်။ စာအုပ်တွေထဲက ပုံတွေကို ကြည့်ရတာကို ကျွန်တော်ကြိုက်ခဲ့တယ်။
ကဗျာစာအုပ်တစ်အုပ်ဟာ များသောအားဖြင့် ပါးပါးလေးနဲ့ သေးသေးလေးဖြစ်တယ်။ များသောအားဖြင့် မာကျောတဲ့ အဖုံးမပါဘူး။ ဒါပေမယ့် အဲဒါတွေဟာ အလွန်လှပတယ်။ တစ်နည်းနည်းနဲ့ ဒါတွေဟာ ခင်ဗျားရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလို ဖြစ်လာတယ်။ ဒါကြောင့် အဲဒီစာအုပ်တွေကို ကျွန်တော်အတော်လေး ကြိုက်ခဲ့တယ်။ သူ့မှာ အင်ပရက်ရှင်နစ်နဲ့ ရီနေးဆွန်းပန်းချီတွေပါတဲ့ လှပတဲ့ မာကျောတဲ့ အဖုံးနဲ့ စာအုပ်တွေလည်း ရှိခဲ့တယ်။ တစ်နေ့မှာ ကျွန်တော်က သူ့ကို အဲဒီစာအုပ်တွေကို မီးရှို့ဖို့ ကူညီခဲ့တယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အဲဒီစာအုပ်တွေဟာ သူ့အတွက် ဒုက္ခဖြစ်စေတဲ့ အရင်းအမြစ်တွေ ဖြစ်ခဲ့လို့ပါ။
ကျွန်တော်မှတ်မိတာက ကျွန်တော့်အဖေက အဲဒီစာအုပ်တွေကို စာမျက်နှာတစ်မျက်နှာချင်း ဖြဲခဲ့တယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပန်းချီတွေပါတဲ့ အဲဒီလှပတဲ့ မာကျောအဖုံးစာအုပ်တွေကို မီးရှို့ဖို့ အတော်ခက်ခဲတယ်။ စာမျက်နှာတွေကို တကယ်ခွဲထုတ်ပြီး မီးစတင်လောင်ကျွမ်းအောင် လုပ်ရတယ်။ အနီရောင်အစောင့်တပ်ဖွဲ့တွေက ကျွန်တော်တို့အိမ်ကို ရောက်လာပြီး၊ တံခါးကို ကန်ဖွင့်ပြီး အဲဒီစာအုပ်တွေကို စာမျက်နှာတစ်မျက်နှာချင်း စစ်ဆေးခဲ့တယ်။ အကယ်၍ သူတို့က အဝတ်မပါတဲ့ ပုံတွေ ဒါမှမဟုတ် ဘာသာရေးစာအုပ်တွေကို တွေ့ရင်၊ ကျွန်တော့်အဖေကို နာရီပေါင်းများစွာ စစ်ဆေးမေးမြန်းခဲ့တယ်။ ဒါတွေက သူ့ရဲ့ လက်ရာမဟုတ်ပေမယ့်၊ သူတို့က “ဘာကြောင့် ဒီလိုတော်လှန်ရေးဆန့်ကျင်တဲ့ ပုံတွေကို သင်ဘာကြောင့်သိမ်းထားတာလဲ” လို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ကျွန်တော် ဒါကို ဘာကြောင့် ပြောနေတာလဲ။
အင်ဒရူး ဆိုလမွန် (ရယ်လျက်) ✍️
ကျွန်တော် ခင်ဗျားကို မီဒီယာအကြောင်း မေးနေတာပါ။ စကားလုံးတွေ၊ ရုပ်ရှင်၊ နဲ့ အနုပညာအကြောင်း မေးနေတာပါ။
အိုင်ဝေဝေ 🍎
အင်း၊ အာဏာရှိတဲ့သူတွေက ဘာကြောင့် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုကို မုန်းတီးသလဲဆိုတာ ကျွန်တော် သဘောပေါက်လာခဲ့တယ်။ ကဗျာစာအုပ်တစ်အုပ်ဆိုတာ ဖွင့်မကြည့်ရင် အထဲမှာ ဘာပါလဲဆိုတာ မသိရဘူး။ ဖတ်ကြည့်တဲ့အခါ၊ လူအများစုက အဲဒီစာအုပ်က ဘာအကြောင်းလဲဆိုတာ နားမလည်နိုင်ကြဘူး။ ကျွန်တော်က မာယာကော့စကီး၊ ရမ်းဘိုး ၊ အီလူအာ နဲ့ လော်ကာ တို့ရဲ့ ကဗျာတွေကို ဖတ်ခဲ့တယ်—သူတို့အားလုံးက ဩဇာညောင်းတဲ့ ကဗျာဆရာတွေပါ။ အဲဒီကဗျာဆရာတွေရဲ့ ရေးသားချက်တွေဟာ လှပပြီး၊ ရိုးရှင်းလွယ်ကူလို့ နားလည်ရလွယ်တယ်လို့ ကျွန်တော်ထင်တယ်။ တကယ်တော့၊ ကျွန်တော်က စာရေးတာမှာ မကျွမ်းကျင်ပါဘူး၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ဒီလိုလေ့ကျင့်မှုမျိုးကို တစ်ခါမှ မလုပ်ခဲ့ဖူးလို့ပါ။ စာရေးတာက ခက်ခဲတယ်လို့ မထင်ပါဘူး။ ဒါဟာ လေ့ကျင့်မှုအနည်းငယ်ပဲ လိုအပ်တယ်။
ဒါကြောင့် ကျွန်တော်ဟာ အနုပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ငယ်ရွယ်စဉ်မှာ ပုံတွေ ဆွဲခဲ့တယ်၊ ပန်းချီတွေ ရေးဆွဲခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီပုံတွေ၊ ပန်းချီတွေက တကယ့်လက်တွေ့ဘဝနဲ့ အလှမ်းဝေးနေတာကြောင့် ကျွန်တော် စိတ်မကျေနပ်ခဲ့ဘူး။ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် စိတ်လျှော့လိုက်ပြီး၊ မာဆယ် ဒူရှမ်းဆီကနေ သင်ယူခဲ့တယ်။ ဘာမှလုပ်စရာမလိုဘူး၊ ရှိပြီးသားအရာကို ယူသုံးရုံပဲဆိုတဲ့ သူ့ရဲ့ အယူအဆက ကျွန်တော့်ကို အများကြီး လွတ်မြောက်စေခဲ့တယ်။ သူဟာ ကျွန်တော့်အပေါ်မှာ ကြီးမားတဲ့ လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့တယ်။ အခု သင်ဟာ ဝါရှင်တန်စကွဲယားကို သွားကြည့်ရင်၊ အဲဒီမျက်နှာစာပေါက်အောက်မှာ ကျွန်တော်လုပ်ထားတဲ့ ငွေရောင်သတ္တုလှောင်အိမ်တစ်ခုကို တွေ့ရမယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီမှာ တံခါးတစ်ခုရှိတယ်။ တံခါးရဲ့ ပုံသဏ္ဍာန်က မာဆယ် ဒူရှမ်းရဲ့ အစောပိုင်းပုံတစ်ပုံကနေ ယူထားတာပါ။ အဲဒါက လူနှစ်ယောက် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် ဖက်ထားတဲ့ ပုံစံပါ။ ဒါဟာ စက္ကူဖြတ်ပုံတစ်ခုလိုပဲ၊ ကျွန်တော်က အဲဒီတံခါးကို တောက်ပြောင်အောင် လုပ်ထားတယ်။ ကျွန်တော်က မာဆယ် ဒူရှမ်းကို ရှိပြီးသားအရာအဖြစ် ယူခဲ့ပြီး၊ ကျွန်တော်က တစ်လှမ်းတိုးသွားတယ်လို့ ထင်တယ်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာ၊ ဒီစကွဲယားမှာ ကျွန်တော်တို့ဟာ ကြီးမားတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခု လုပ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီအချိန်က ဓာတ်ပုံတွေ ကျွန်တော်မှာ ရှိခဲ့တယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်ခဲ့တယ်။ ကျွန်တော်တို့ဟာ တွမ်ပကင်စကွဲယားပန်းခြံနဲ့ ဝါရှင်တန်စကွဲယားပန်းခြံတွေမှာ ညမထွက်ရအမိန့် နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဆန္ဒပြခဲ့တယ်။ အဲဒီအခိုက်အတန့်တွေကို ကျွန်တော် တကယ်နှစ်သက်ခဲ့တယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကျွန်တော်ဟာ ဓာတ်ပုံတွေ အများကြီး ရိုက်ခဲ့တယ်။ ကျွန်တော်ဟာ အနီးဆုံး ဖုန်းအကန့်ဆီ ပြေးသွားပြီး New York Times ကို ဖုန်းဆက်ကာ “ဟေး၊ ကျွန်တော်မှာ ဒီဓာတ်ပုံရှိတယ်” လို့ ပြောခဲ့တယ်။ သူတို့က “ဒီကိုလာခဲ့၊ မင်းရဲ့ တက္ကစီခဖိုးကို ငါတို့ပေးမယ်” လို့ ပြောတယ်။ ကျွန်တော်က “အိုကေ” လို့ ပြောပြီး၊ တက္ကစီစီးပြီး သူတို့ရဲ့ အယ်ဒီတာဌာနဆီ သွားခဲ့တယ်။ သူတို့က ကျွန်တော့်ရဲ့ နီဂတိဖ်ကို ပရင့်ထုတ်ပြီး “အိုကေ၊ ဒီတစ်ပုံကို ငါတို့သုံးလို့ရတယ်၊ မင်းကို ငါတို့ … ဒေါ်လာ ၃၀ လောက်ပေးမယ်” လို့ ပြောတယ်။ ကျွန်တော် အရမ်းပျော်ခဲ့တယ်။
နောက်တစ်နေ့မနက်မှာ၊ ကျွန်တော်ဟာ စိန့်မာ့ခ် ရဲ့ အဋ္ဌမလမ်းနဲ့ ဒုတိယရိပ်မွန်းမှာရှိတဲ့ သတင်းစာပုံးဆီ သွားခဲ့တယ်။ မကြာခဏဆိုသလို၊ ဝူဒီအယ်လန်လည်း အဲဒီမှာ ရပ်နေပြီး New York Times သတင်းစာ ရောက်လာဖို့ စောင့်နေတာကို တွေ့ရတယ်။ မနက် ၃ နာရီ ဒါမှမဟုတ် ၄ နာရီလောက်မှာ New York Times သတင်းစာက အဲဒီပုံးဆီ ရောက်လာတယ်။ ကျွန်တော်က သတင်းစာကို ဖွင့်ကြည့်ပြီး “ဝိုး၊ အိုင်ဝေဝေ၊ New York Times” လို့ ပြောမိတယ်။ ကျွန်တော့်ဓာတ်ပုံ အဲဒီမှာ ရှိနေတယ်။ ထပ်ပြီး ကျွန်တော် အရမ်းပျော်ခဲ့တယ်။ လူတွေက ကျွန်တော့်ကို ဓာတ်ပုံ ၃ ပုံ ထုတ်ဝေခဲ့ရင် သတင်းထောက်လက်မှတ်ရနိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။ ဒါက ကျွန်တော့်ရဲ့ အိပ်မက်ပဲ၊ကျွန်တော်ရဲ့ ပုံတွေ အများကြီးကို New York Daily News နဲ့ New York Post မှာလည်း ထုတ်ဝေခဲ့တယ်။ ဒါပေမယ့် သတင်းထောက်လက်မှတ်ကို ကျွန်တော် မရခဲ့ဘူးလို့ ထင်တယ်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ လက်မှတ်မရှိရင်တောင် ဒီလိုလုပ်ရတာ လွယ်ကူခဲ့လို့ပါ။
ဘဘဝ
Ai Weiwei’s conversations
